|
 Türkiye, son bir aydýr üniversitelerdeki baþörtüsü yasaðýnýn kaldýrýlmasýna odaklandý. Meclis, bugün konuyla ilgili Anayasa deðiþikliklerini ikinci kez oyluyor. Ýlk turda olduðu gibi mini paketin 400 civarýnda oyla geçmesi bekleniyor. Baþörtüsü tartýþmalarýnýn en yoðun yaþandýðý günlerde (31 Ocak-4 Þubat) Ankethane Araþtýrma Þirketi aracýlýðýyla kamuoyunun nabzýný tutan Zaman, çarpýcý sonuçlara ulaþtý. Buna göre, ezici bir çoðunluk (ortalama yüzde 80) üniversitelerde baþörtüsü yasaðýnýn kalkmasýný istiyor. Baþý açýk kadýnlarýn haklarýnýn savunulmasý konusunda ortak bir tavýr sergileyen katýlýmcýlar, yasaðýn kalkmasýyla toplumsal barýþýn bozulacaðý ve baskýnýn ortaya çýkacaðý iddialarýný ise çürütüyor. 
Türkiye'nin en kapsamlý ve güncel baþörtüsü anketi, 12 il ve 140 ilçede 7 bin 422 denek üzerinde gerçekleþtirildi. Ýlk kez, baþörtülü, baþý açýk kadýnlar ve erkekler olmak üzere üç kategoride sorgulamaya gidildi. Araþtýrma konusu, örtünme nedeninden baðlama biçimine, türban-baþörtüsü ayrýmýndan kapalý-açýk ayrýmcýlýðýna, mahalle baskýsýndan laiklik kaygýlarýna kadar on baþlýkta deðerlendirildi. Anket sonuçlarýna göre, baþörtüsü siyasi bir simge olarak görülmüyor, aksine dinî bir gereklilik olarak algýlanýyor. Ezici bir çoðunluk üniversitelerde baþörtüsü yasaðýnýn kalkmasýný isterken (ortalama yüzde 80), lise ve ortaöðretime ise serbestiyet getirilmesi istenmiyor, tartýþýlmýyor. Anketin ortaya koyduðu en önemli sonuçlardan biri ise baþý açýk bayanlarýn haklarýnýn savunulmasý konusunda gösterilen ortak tavýr. Baþörtülü bayanlar ile erkek katýlýmcýlar, 'Baþörtüsünün serbest olmasýný savunan baþý açýk kadýnlarýn 'baþlarý açýk olma' hakkýný savunur musunuz?' sorusuna (yüzde 83,6-yüzde 75,1) 'evet' cevabý veriyor. Siyasilerin ve kimi medya kuruluþlarýnýn son bir aydýr oluþturmaya çalýþtýklarý puslu havayý daðýtan bu cevap, baþörtülü-baþý açýk kadýnlarýn birbirlerine bakýþlarýný ortaya koyan sorularda da öne çýkýyor. Örneðin baþörtülüler baþý açýk kadýnlara bakýþýný yüzde 80,3 'olumlu', baþý açýk kadýnlar baþörtülü bayanlara bakýþýný yüzde 79,8 'olumlu' þeklinde özetliyor. Yani kadýnlar birbirlerine baþý örtülü-açýk ayrýmý yapmaksýzýn 'demokratik destek' veriyor. Baþörtüsü yasaðýnýn kalkmasýyla toplumsal barýþýn bozulacaðý tezleri ise sosyal katmanlarda hiç yer bulmuyor. 
Araþtýrmacý-stratejist Hüseyin Kocabýyýk'ýn tespitleriyle Türkiye genelini temsil eden araþtýrma toplumun zaten 'baþörtüsünde sosyal bir çözüm' ürettiðinin çok net fotoðrafýný veriyor. Baþörtülülerle ilgili 'baðnaz ve ideolojik' bir kitle þeklinde üretilmeye çalýþýlan imaj ve paranoyalarýn aksine özgürlükçü, huzur isteyen, toplumla barýþýk bir portreye sahip olduklarýný ortaya koyuyor. Ayný þekilde baþý açýk bayanlar da medya ve siyaset eliyle yapýlan tüm polarizasyon çalýþmalarýna raðmen 'toplumsal barýþtan' yana. Birbirleriyle ilgili sorularda verdikleri cevaplar da kadýnlarýn baþý açýk-örtülü ayrýmý yapmaksýzýn karþýlýklý 'özgürlükçü-demokrat' bir bakýþýn bulunduðunu gözler önüne seriyor. Herkes baþörtüsü sorunun çözümünden yana bir halet-i ruhiye içinde. Araþtýrmanýn ortaya koyduðu bir baþka nokta ise 'baþörtüsü' 'türban' tartýþmalarýnýn bizzat erkeklerin eliyle yönetildiði ve daha çok onlarýn tavýrlarýyla sorun olarak algýlandýðý. Yani baþörtüsü sorununun akut hale gelmesinde kadýnlardan çok erkekler rol oynuyor. Kadýnlarýn 'Türkiye'nin Sorunlarý ve Korkular' baþlýðý altýndaki sorulara verdikleri cevaplar da, erkeklere nazaran onlarýn daha rasyonel bir pencereden, saðduyu ile Türkiye meselelerine yaklaþtýklarýný gösteriyor. Baþörtülülere yöneltilen 'Babanýz, eþiniz veya erkek arkadaþýnýz baþörtünüzü çýkartmanýzý isterse çýkartýr mýsýnýz?' sorusuna fevkalâde küçük bir azýnlýk 'evet' diyor. 2.445 baþörtülü bayandan sadece yüzde 2,9'u, birinci derecedeki yakýnlarýnýn telkinini kabul edebileceðini ifade ediyor. Baþý açýk bayanlarýn ise sadece yüzde 10'u ayný derecedeki yakýnlarýnýn baskýsý olmasý durumunda baþörtüsü takmayý kabul edebileceðini söylüyor. 'Baskýlardan dolayý baþý açýk olan tanýdýðýnýz var mý?' sorusuna baþörtülü bayanlar yüzde 6, baþý açýk bayanlar ise yüzde 4,3 oranýnda 'evet' diyor. 'Baskýlardan dolayý baþörtüsü takan tanýdýðýnýz var mý?' sorusuna baþörtülü bayanlar yüzde 8, baþý açýk bayanlar ise yüzde 13 oranýnda 'evet' diyor. Bu sorular da kimsenin çevreden gelen örtünme ya da açýlma yönündeki baskýyý dikkate almadýðýný gösteriyor. Kadýnlarýn 'Bütün kadýnlar kapanmalý mý veya bütün kadýnlar baþýný açmalý mý?' sorularýna verdiði yüzde 60'ýn üzerinde hayýr cevabý, baþ açma ve örtmeyi ideolojik ayrýþma görmediðinin göstergesi.
Bayanlar özgürlüðü herkesten fazla özümsemiþ  Dr. Naif Turan - Hukukçu, sosyolog
Ýnanç ve toplum kültürünün birlikte hesaplanmasý gerekir. Türk insaný kapanýþ þeklini sadece Ýslamiyet'e endekslemiyor, geleneksel bir örtünme de söz konusu. Dolayýsýyla baþörtüsünün simge olarak algýlanmasý mümkün deðil. Araþtýrma sonuçlarý da bunu ispatlýyor. Son zamanlarda medyanýn oluþturduðu etkiye raðmen insanlarýn zihni bu konuda çeliþki içinde deðil. Toplumun büyük çoðunluðu baþörtüsünün siyasi simge olabileceðine inanmýyor. Baþörtülü bayanlar, diðer tüm bayanlarýn kapanmasý gerektiðini düþünmüyor. Mahalle baskýsý oluþturacak diye korkulan baþörtülüler, özgürlüðü diðer herkesten daha fazla özümsemiþ durumda.
'Baþýmý, dinim emrettiði için örtüyorum' Araþtýrmada hem baþörtülü hem baþý açýk bayanlar ayrý denek gruplarý olarak ilk kez bir çalýþmada yer aldý. Baþ örtme ve açma sebebiyle ilgili yöneltilen sorularda da bu anlamda Türkiye'yi þaþýrtacak netlikte sonuçlar çýkýyor. Örneðin 2 bin 445 baþörtülü katýlýmcý, 'Baþýnýzý neden örtüyorsunuz?' sorusuna; 'inancým gereði örtüyorum' (yüzde 54,1), 'Ýslamiyet'in emridir' (yüzde 12,4), 'Müslüman'ým ondan' (8,2) cevabýný veriyor. Ayný soruda, kapanma nedeni olarak 'eþimin talebi' (yüzde 4) 'ailem istiyor' cevabý (yüzde 6,7) olarak ortaya çýkýyor. Baþörtülü bayanlarýn ezici çoðunluðu örtünmelerinin sebebini 'inancým gereði' diyerek, konuyu siyasi merkezli tartýþmalardan uzaklaþtýrýyor. Örtünmeyi 'inancýnýn gereði' olarak ifade eden katýlýmcýlar 'Türban ve baþörtüsü ayný þey midir?' sorusu karþýsýnda iki kavramý ayrý görüyor. Hem Cumhurbaþkaný Abdullah Gül hem de uzlaþmaya imza atan AK Partili ve MHP'li siyasiler, baþörtüsü yasaðýnýn kaldýrýlmasý için yapýlan Anayasa deðiþikliðinin referanduma götürülmeyeceðini, bunun temel insan hakký ve eðitim, özgürlük ve eþitlik çerçevesinde deðerlendirildiðini söyledi. Araþtýrma, üniversitede baþörtüsü serbestliði referandumluk olursa ne olacak sorusunun cevabýný da veriyor. Buna göre, baþörtülülerin yüzde 97,2'si, baþý açýklarýn yüzde 78,6'sý, erkeklerin de yüzde 81,4'ü referanduma 'evet' oyu vereceðini beyan ediyor. Referandumda verilecek cevabýn ezici bir þekilde 'evet' olacaðý ifade ediliyor.
Konunun muhataplarýyla görüþtük  Numan Baktaþ - Ankethane Genel Müdürü
Yaptýðýmýz çalýþmayý diðer anketlerden ayrýlan iki önemli tarafý var. Birincisi, diðer anketler gibi bin kiþi civarýnda kýsýtlý bir katýlýmcýya uygulanmadý. Ýkincisi, üç ayrý denek grubuna uygulandý ve direkt konunun muhataplarýna kendileriyle ilgili düþünceleri soruldu. Diðer anketlerde baþörtüsü hiç ilgisi olmayan kiþilere sorulup çýkan sonuçlar tüm toplumun eðilimi gibi lanse ediliyordu. Biz denek gruplarýný ayýrarak spekülasyonlarýn önünü kestik.
Ýþsizlik ve ekonomi dururken, ülkenin en önemli problemi baþörtüsü olamaz Katýlýmcýlarýn Türkiye'nin en önemli sorunlarýna bakýþý da medyanýn göstermeye çalýþtýðýndan farklý. Toplumun yüzde 40'tan fazlasý iþsizliði bir numaralý problemi olarak görüyor. Ekonomi ise yüzde 20 civarýnda bir kitle tarafýndan sorunu olarak dikkate alýnýyor. Terör sorunu yüzde 9 ile üçüncü sýrada. Baþörtülü bayanlarýn yüzde 6,7'si tarafýndan ülkenin en önemli sorunu olarak görülen baþörtüsü, baþý açýk bayanlarýn yüzde 5'i tarafýndan en büyük problem olarak algýlanýyor. Erkeklerin bakýþý da farklý deðil. Sadece yüzde 6,2'si baþörtüsünü en önemli sorun olarak kabul ediyor. Kürt meselesinin Türkiye'nin en önemli sorun olduðunu söyleyenlerin oraný sadece yüzde 1,7. Bu oran toplumun ayrýlýkçý unsurlara takýlmadýðýný ve etnik kimliðin önemsiz olduðunu gösteriyor. Ekonomik kriz, toplumda en fazla korkulan unsurlarýn baþýnda geliyor. Bölünme ve ahlâkî yozlaþma azýmsanmayacak derecede korku oluþturuyor. Ortalama yüzde 24 oranýndaki ekonomik kriz korkusunu yüzde 14 ile bölünme ve yüzde 12,2 ile ahlâkî ve kültürel yozlaþma takip ediyor. Savaþ korkusunun yüzde 11 olduðu araþtýrmada medyanýn sýk sýk gündeme getirmesiyle artan iç çatýþma korkusu yüzde 10'u bile bulmuyor. Ýrtica ve þeriat korkusunun yüzde 3'te kaldýðý araþtýrmaya göre, yasakçýlýktan korkanlarýn oraný daha yüksek: yüzde 3,3.
Baþýný örten de, açan da toplumda ayrýmcýlýk yapýldýðýna inanmýyor Baþý açýk ve kapalý kadýnlara yöneltilen en önemli sorulardan biri, 'Size karþý ayrýmcýlýk yapýlýyor mu?' þeklindeydi. Baþörtülülerin yüzde 91'i baþörtüsü nedeniyle ayrýmcýlýða uðradýðýný söylüyor. 'Ne tür bir ayrýmcýlýða uðradýnýz?' þeklinde yöneltilen açýk uçlu soruya 'eðitim hakkým engellendi' (yüzde 33,2), 'özel sektörde iþ bulamýyorum' (29,6), 'kamuda çalýþamýyorum' (yüzde 20,4) þeklinde cevaplar verilmiþ. Ancak açýk uçlu sorularýn yüzdesi düþük cevaplarý baþörtüsünün neden toplumsal sorun olmadýðýnýn da adeta delillerini ortaya koyuyor. Buna göre baþörtülü kadýnlar, 'hizmet alýrken zorluk çýkartýlýyor' (yüzde 6,7), 'sosyal hayatta yadýrganýyorum' (yüzde 5,6), 'mekânlara alýnmýyorum' (yüzde 2,4) oranlarýnda cevap vermiþ. Bu cevaplar baþörtüsü meselesinin eðitim hakkýnýn engellenmesinden baþlayýp kamu ve özel sektörde iþ bulamamaya kadar uzanan bir süreçle sýnýrlý. Eðitim ve özgürlük hakkýnýn tanýnmasý ile toplum daha da rahatlayacak. Kamuda iþ bulamama sýkýntýsýnýn yanýnda baþörtülülerin özel sektörde de iþ bulamamalarý ise ayrýca dikkate deðer. Baþý açýk kadýnlarýn, 'Ayrýmcýlýða uðradýnýz mý?' sorusuna cevabý ise 'yüzde 20,4' þeklinde yansýyor. Bu maðdur kitlesinin ise sadece yüzde 68,2'si maðduriyeti laf atma ve taciz þeklinde tanýmlýyor. Muhafazakarlarýn þu meþhur mahalle baskýsý ise yüzde 9,9'u geçmiyor. Vatandaþlarýn yüzde 80'i yasaðýn kalkmasý taraftarý 'Baþörtüsünün üniversitede serbest olmasýný ister misiniz?' sorusuna baþörtülü bayanlar yüzde 96,5, baþý açýklar yüzde 73,1, erkekler ise yüzde 78 oranýnda evet cevabý veriyor. Katýlýmcýlar baþörtüsünün lise ve ilköðretim okullarýnda serbest olmasýn ister misiniz?' sorusuna 'hayýr' diyor. Ýlköðretim ve liselerde baþörtülü eðitim serbestisi sorusuna baþörtülülerin hayýr ve fikrim yok þeklinde verdikleri toplam yüzde 68'lik cevap, bu kitlenin baþörtüsüne ideolojik yaygýnlýk kazandýrma amacý taþýmadýðýný gösteriyor. Özgürlükler ve eðitim hakký açýsýndan baþörtüsü yasaðýnýn kaldýrýlmasýný isteyen baþý açýk bayanlarýn bir kýsmý türbanýn kamuda görünürlüðünü istemiyor. Katýlýmcýlar, baþörtüsü tartýþmalarýndan hoþnut olmadýklarýný belirtiyor. 'Sizce baþörtüsü tartýþmalarý Türkiye'nin ilerlemesi yolunda enerji kaybettiriyor mu?' sorusuna yaklaþýk yüzde 80'lik bir oranda 'evet' cevabý veriliyor. Mahalle baskýsý yok, medya baskýsý var Anket sonuçlarý 'mahalle baskýsý'ndan çok 'medya baskýsý'nýn etkili olduðunu gösteriyor. Baþörtülü bayanlara yöneltilen 'Çevrenizde bulunan baþý açýk arkadaþlarýnýza baþörtüsü takmasý için herhangi bir telkinde bulunuyor musunuz?' sorusuna sadece yüzde 11 oranýnda 'evet' cevabý veriyor. Baþý açýklara sorulan 'baþörtülü arkadaþlarýnýza baþlarýný açmasý için herhangi bir telkinde bulunuyor musunuz?' þeklindeki soruya alýnan yüzde 10'luk 'evet' cevabý da bu yönde bayanlar arasýnda belirgin bir farklýlýk olmadýðýný gösteriyor. Geriye kalan kesim 'baský ve telkinlere' kesin bir dille karþý çýkýyor. Erkeklere yöneltilen 'Çevrenizde bulunan baþörtülü kadýnlarýn açýlmasý veya baþý açýk kadýnlarýn kapanmasý için herhangi bir telkinde bulunuyor musunuz?' sorusuna erkekler yüzde 16'ya yakýn bir oranda 'evet' diyor. Bu da kadýnlarýn kendi içindeki bir meseleyi erkeklerin daha fazla sorun haline getirdiðini gösteriyor.
'Laiklik elden' gidiyor endiþesi gerçekçiliði yok Anket sonuçlarýna göre halk, 'serbestiyet gelirse laiklik tehlikeye girer' söylemlerine itibar etmiyor. Baþörtülü bayanlarýn yüzde 74,19'u, baþý açýk bayanlarýn yüzde 51,5'i, erkeklerin yüzde 54,6'sý laikliðin baþörtüsü yüzünden tehlikeye gireceðine inanmýyor. 'Þeriat kurallarýna göre yönetilen bir ülkede yaþamak ister misiniz?' sorusuna katýlýmcýlarýn yüzde 73'ü 'hayýr' cevabýný veriyor. Baþý örtülü bayanlar baþörtüsü yasaðýný savunanlarý tamamen haksýz buluyor. 'Hangi kaygýlarý haklýdýr?' þeklinde açýk uçlu soruya ise empati yaparak 'çatýþma çýkacaðýný, ülkenin þeriata gideceðini' düþünüyorlar; baskýya inanýyorlar þeklinde 'medyadan öðrenilen yorumlar ýþýðýnda' cevap veriliyor. Açýk uçlu sorunun cevaplarý arasýnda iki ilginç nokta öne çýkýyor. Buna göre yasaðý savunanlarýn laikliðin elden gideceði, bütün kadýnlarýn kapanacaðý korkularýný kimse gerçekçi bulmuyor. Aileler çocuklarýnýn giyimlerine karýþmýyor Baþý açýk bayanlar kendilerine yöneltilen 'baþýnýz neden açýk?' sorusuna birbirinden ilginç cevaplar verdi. Cevaplarýn önemli bir bölümü þöyle oldu: Açýk olmasýný istediðimden (yüzde 42,3), kendimi böyle mutlu hissediyorum (16,2), neden açýk olmasýn (yüzde 14,2), hiç düþünmedim (yüzde 11,2), ailem öyle istiyor (yüzde 3,1) eþim örtünmemi istemiyor (yüzde 2,1) cevaplarý verilmiþ. Eþ ve erkek arkadaþlarýndan ötürü baþý açýk olduklarýný söyleyenlerin oraný yüzde 5 olarak gerçekleþti. Bu cevaplar, hem baþý örtülü hem açýk kadýnlarýn aile, eþ ve geleneklerin etkisiyle örtündüðü ve açýldýðý tezlerini çürütüyor. Eþi yüzünden örtünenler yüzde 4, ailesinin isteðiyle kapananlar yüzde 6,7 ile sýnýrlý. Baþýný açma sebepleri arasýnda da eþ yüzde 2,1, aile ise sadece yüzde 3,1'lik paya sahip. Örtünme ya da açýk olmakta 'eþ ve aile baskýsý'nýn önemli bir etken olmadýðý görülüyor.
 |
