Vâsýl; mârifet zirvesinin en son basamaðý itibarýyla Allah’ý bilen ve bilgisinin derinliði ölçüsünde O’nun emir ve yasaklarý mevzûunda her zaman titiz davranan; iç dünyasý açýsýndan, diðer bir ifadeyle, kalb ve ruh ufkunun en son tarassut mahallinden ilâhî tecelliler matlaýna hâlen, zevken ve keþfen ulaþan gönül eri demektir ki; Türkçe’de biz ona “eren” ve bu çerçevede Hak’la münasebete geçmiþ deðiþik seviyedeki “vâsýlûn”a da “erenler” deriz.

Zamandan bir parça ve çað da demek olan vakit; sofîlerce, Hak yolcusunun üzerine akýp gelen ilâhî vâridat ve kurb dalga boylu tecellîlerin zamanýdýr ki; böyle bir vâridat kendine has televvünleriyle sâlikin benliðini sarar –tabiî herkesin istidâdý ölçüsünde– ve onun ruhuna kendi ilâhîliðini nakþeder.. eðer gelen vâridler, havf ve hüzün eksenliyse, sâlik âdeta, bir havf ve hüzün timsâli hâline gelir; þayet sürûr ve inþirah televvünlüyse bu kez de onun duygu dünyasýnda –temkin kaydýyla– bir huzur ve coþku duyulmaya baþlar.

Tevhid; vahdet kökünden, birleþtirme, bir kýlma, bir sayma, Allah’ý birleme, “Lâ ilâhe illallah” hakikatine inanma ve bu yüce hakikati sürekli tekrarlayýp durma mânâlarýna gelir. Sofîye ýstýlahýnda tevhide, bu mânâlarýn yanýnda; yalnýz Bir’i görme, Bir’i bilme, Bir’i söyleme, Bir’i isteme, Bir’i çaðýrma, Bir’i talep etme ve O’ndan baþkasýyla olan münasebetlerini de hep O’na baðlama, her þeye O’ndan ötürü alâka duyma anlamlarý da yüklenmiþtir.

Renk verme, boyama, boyanma ve farklý görünümler arzetme mânâlarýna gelen telvin; sofiye ýstýlahýnca, bir hâlden bir hâle, bir tavýrdan bir tavýra intikal ederek farklý renk ve görüntüler sergileme.. konup-kalktýðý yerler itibarýyla “müstevda” iken Hak rýzâsý hedefli hareketleriyle hep “müstekar” olma peþinde koþanlara has önemli bir payedir.